Urząd Gminy
ul. Żernicka 17
55-010 Święta Katarzyna
tel. 071/311 63 55
fax 071/311 43 70
www.sw-katarzyna.pl
Dotychczasowe
znaleziska archeologiczne wskazują, iż osadnictwo na obecnym terenie
gminy sięga wczesnego okresu młodszej epoki kamienia (neolitu)
4200-3500 lat p.n.e. epoka żelaza (na tym obszarze - od 650 p.n.e., aż
do wczesnego średniowiecza) i osadnictwo kultury łużyckiej ciągnące się
przez większość okresu halsztackiego (650-400 p.n.e.). Okres lateński
(400 lat p.n.e. - pocz. n.e.) to dalsze trwanie kultury pomorskiej,
następnie pojawienie się śladów kultury celtyckiej, a wreszcie rozwój
kultury przeworskiej. Brak na terenie gminy śladów po okresie wędrówek
ludów.
Osadnictwo pojawia się ponownie we wczesnym średniowieczu
(570-1250 lata n.e.). W tym okresie pojawiają się osady w
Łukaszowicach, Ozorzycach, Siechnicach, Sulęcinie i Żernikach. We
wczesnym Średniowieczu, ale w jego okresie końcowym, pojawiają się
pierwsze wzmianki w dokumentach o miejscowościach położonych na terenie
dzisiejszej Gminy Święta Katarzyna. Najstarszy dokument z 1155 r.
wymienia Ozorzyce, kolejny z 1243 r. Trestno, dalszy - 1245 r.
Bogusławice i Kotowice. Następne dokumenty pochodzą już z późnego
średniowiecza. Teraz kolejno pojawiają się: 1253 r. - Siechnice, 1257
r. - Święta Katarzyna, 1271 r. - Prawocin, 1282 r. - Iwiny, 1305 r. -
Zacharzyce, 1324 r. - Sulimów, 1351 r. - Biestrzyków. Z dokumentów tych
wynikają nadania dla kościołów i klasztorów wrocławskich oraz zmiany
właścicieli prywatnych, którymi najczęściej byli mieszczanie
wrocławscy. W dobie podziału dzielnicowego Śląska, teren gminy należał
do księstwa wrocławskiego i z dziejami tego księstwa i samego Wrocławia
był ściśle powiązany. Dokumenty historyczne ze średniowiecza nie
odnotowują zniszczeń wojennych, aż do wojny trzydziestoletniej, kiedy
to spaleniu w 1643r. uległa Święta Katarzyna. Również historia
gospodarcza gminy jest powiązana z Wrocławiem Wiele wsi od
średniowiecza należało do wrocławskich zakonów i kościołów, później
również do rady miejskiej lub poszczególnych mieszczan wrocławskich.
Było to w całej historii rolnicze zaplecze miasta. W średniowieczu
niewątpliwie zdecydowana większość mieszkańców była narodowości
polskiej, a przynajmniej słowiańskiej. Dowodem na to są nazwy miejscowe
występujące w dokumentach dotyczących tych terenów. Faktem jest, że
wiele nazw jest w nich zniekształconych, co zostało spowodowane
pisaniem ich po łacinie i to przeważnie przez pisarzy obcokrajowców, w
szczególności księży i zakonników.
Osadnictwo niemieckie zaczęło się
w niektórych wsiach już w XII-XIV w., na co wskazuje używanie nazw w
dwóch językach. Jednakże, przynajmniej do końca XVIII w. duża część
ludności wiejskiej używała języka polskiego. Germanizacja tych terenów
zaczęła się dopiero po przejęciu Śląska przez Prusy, a planowa z
naciskami władz państwowych, po wojnach napoleońskich. W jej wyniku w
XIX w. Nastąpiło zgermanizowanie większości mieszkańców. Polskość tych
terenów zachowała jednak w nazwach miejscowych, nawet nazwy
miejscowości zachowały swój polski źródłosłów. Dopiero w czasach
Hitlerowskich nastąpiło urzędowe zacieranie śladów w nazwach
miejscowości.
W drugiej połowie XIX w. i na początku XX w. zaznacza
się intensywny rozwój gospodarczy. Ważnym wydarzeniem szczególnie dla
gospodarki było uruchomienie linii kolejowych. Pierwsza na Dolnym
Śląsku linia kolejowa Wrocław - Oława została uruchomiona w 1842 r.,
Wrocław - Strzelin w 1871 r., natomiast Brochów - Jelcz w 1909 r. W
czasie II wojny światowej przebywali tu liczni Polacy, jako robotnicy
przymusowi. Pracowali oni zarówno w gospodarstwach rolnych jak i w
Hucie Siechnice. Dla nich wolność przyszła wraz z zajęciem tych terenów
przez 34 Korpus Gwardii w dniach 15 i 16 stycznia 1945 r. Większość z
nich wracała do stron rodzinnych, wielu jednak zostało jako pierwsi
polscy osadnicy. W drugiej połowie 1945 r. zaczął się napływ osadników
z ziem centralnych z terenów kresowych.
A jak jest dziś
Wobec
bliskości Wrocławia i gęstej sieci komunikacyjnej istnieje możliwość
łatwego dotarcia do każdej miejscowości gminy. W Siechnicach czynny
jest hotel Azalia będący własnością Przedsiębiorstwa Produkcji
Ogrodniczej Siechnice. Rozwija się obecnie sieć gastronomiczna.
Restauracje i bary znajdują się w mieście Siechnicach, Radwanicach,
Żernikach Wrocławskich a szczególnie godnia polecenia jest kuchnia i
atmosfera Karczmy Katarzyna w Świętej Katarzynie. Rozwija się również
baza agroturystyczna, stadniny koni oferują czynny wypoczynek w formie
sportów hipicznych. Planowane jest objęcie części gminy granicami
projektowanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody Parku
Krajobrazowego Dolina Odry i Oławy. Obszar parku stanowić będzie ciąg
wzdłuż dolin Odry, Oławy i Smortawy rozpoczynający się na terenie
Wrocławia, obejmujący część gmin: Czernica, Jelcz-Laskowice, Oława,
miasto Oława, Święta Katarzyna. Tzw. Lasy siechnicko - kotowickie
należą do najbogatszych tego typu środowisk nie tylko w Polsce, ale i w
Europie. Szczególnie duże zagęszczenia osiągają tutaj gatunki ptaków
gnieżdżące się w dziuplach oraz budujące gniazda otwarte na krzewach i
drzewach, na obszarze lasów występują 73 gatunki ptaków. Do
najciekawszych należą kania czarna, pokrzewka jarzębata oraz muchołówka
białoszyjna. W Kotowicach nad Jeziorem Panieńskim funkcjonuje
Rybaczówka przystań z miejscami noclegowymi i restauracją - znakomity
punkt wypadowy do zwiedzania pobliskich lasów. Godna polecenia jest
możliwość zwiedzenia obszaru projektowanego parku krajobrazowego konno,
możliwość taką dają stadniny w Kotowicach, Groblicach i Duroku
(wszystkie w odległości nie większej niż 1 km od jego granic). Przez
opisywany teren prowadzi znakowany żółty szlak turystyczny, tzw.
Spacerowy wokół Wrocławia. Zaczyna się on na stacji PKP Zakrzów -
Kotowice, z której prowadzi pod wiadukt, następnie drogą leśną na pn. -
zach. Wzdłuż nich doprowadza do ulicy Fabrycznej w Siechnicach. Przez
Siechnice prowadzi ul. Fabryczną i Kolejową, przecina szosę Wrocław -
Oława i prowadzi na pd.- zach. szosą do Świętej Katarzyny, przecina
linie kolejową i ul. Główną doprowadza do kościoła, za nim skręca na
zach. w ul. Żernicką, prowadzi szosa przez Smardzów do Żernik
Wrocławskich. Po przecięciu szosy Wrocław - Strzelin prowadzi przez
Żerniki na zach. ul. Kolejową i Parkową. Za wsią dochodzi do
poprzecznej szosy Wrocław - Suchy Dwór, nią skręca na pd. do
Biestrzykowa. Przez wieś dochodzi do kolejnej szosy Wrocław - Suchy
Dwór, którą biegnie granica gminy. Tu szlak skręca na pn., by po 60 m.
skręcić na zach. w polną drogę prowadzoną do Wysokiej. Na terenie gminy
szlak ma 15 km.
Co warto zobaczyć ?
Grodziszów - Na pn. krańcu
wsi istnieje park podworski. Rosną tu następujące drzewa i krzewy: buk
pospolity, dąb szypułkowy, dziki czarny bez, głóg jednoszyjkowy, jesion
wyniosły, klon pospolity, lipa drobnolistna robinia akacjowa,
skrzydłorzech kaukaski, świerk pospolity topola biała. Wśród nich
jesion wyniosły o pomnikowych wymiarach (obw. 370 cm i wys. ok. 30 m) -
pn. zach. część. W pobliżu parku, przy jego pn. granicy rośnie
pomnikowa wierzba biała odm. Płaczącej o obw. 340 cm i wys. 13 m.
Kotowice - Utrata, śluza Ratowice - Wieś od pn. i zach. otoczona jest
lasami będących siedliskami wielu ciekawych roślin i zwierząt
podlegających ochronie gatunkowej. Spotkać tam można: kruszynę
pospolitą, konwalię majową, bluszcz pospolity, kalinę koralową,
śnieżyczkę, przebiśniegi, naparstnicę zwyczajną, grążela żółtego oraz
(ze zwierząt) popielicę, bobra i wydrę. Drogą brukowaną prowadzącą
przez las dotrzeć można do dawnego gospodarstwa przewoźnika
obsługującego przeprawę promową (dziś już nieczynną) Kotowice -
Czernica. Na pd. - wsch. od wsi znajduje się wyspa, której granicę pn.
- wsch. stanowi rzeka Odra (granica gminy), a pd. - zach. kanał ze
śluzą Ratowice. Długość wyspy ok. 1500 m., szerokość 350 m. Teren wyspy
stanową podmokłe łąki, oraz zarośla z nielicznymi drzewami. Od strony
Odry i częściowo kanału usypane są wały przeciwpowodziowe. Na wyspie w
gestii Zarządu Dróg Wodnych stoi dom wartownika śluzy. Budynek z 1909
roku, parterowy, podpiwniczony. Inną atrakcją wsi jest również kościół
parafialny p.w. Najświętszego Serca Jezusa zbudowany w 1924 r. dla
ewangelików, prostokątny, z węższymi i niższym pięciobocznym
prezbiterium, murowany i tynkowany.
Łukaszowice - dawny folwark i zespół podworski.
Mokry
Dwór - Zakład uzdatniania wody dla Wrocławia. Była to w tym okresie
jedna z ważniejszych inwestycji miasta. Projekt opracował zespół z
biura Projektów Komunalnych we Wrocławiu, a generalnym wykonawcą było
Wrocławskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego nr 2 we
Wrocławiu. W zakładzie zastosowano najnowocześniejsze urządzenia do
oczyszczania i ozonowania wody, głównie produkcji francuskiej.
Dolina
Oławy poniżej Siechnic, aż za Mokry Dwór przy granicy Wrocławia,
stanowi tereny wodonośne wykorzystywane przez zakłady uzdatniania wody
w Mokrym Dworze i Wrocławiu. Rzeka tworzy tu różne zakola oraz
rozlewiska przy jazach. Powyżej Mokrego Dworu, poza gatunkami
pospolitymi, występuje rzadki już w Polsce sum, a poluje tu między
innymi, nie znosząca wód zanieczyszczonych, wydra. Gnieżdżą się tu
różne gatunki ptaków, zarówno wodnych jak i łąkowych i nadbrzeżnych.
Gniazdują tu: łabędź niemy, kaczki i perkozy różnych gatunków, łyski, a
także wodnik, kokoszka i zimorodek. Z ptaków szuwarów i zakrzewień
spotkać można także trzciniaka, trzcinniczka, potrzosa, świerszczaka,
brzęczkę, strumieniówkę, oraz słowika rdzawego (41 śpiewających samców,
1991). Łąki tutejsze, szczególnie na pn. - wsch. od wsi są stanowiskami
kilku gatunków roślin chronionych - proponuje się stworzenie z nich
rezerwatu łąki trzęślicowe. Na wsch. od drogi polnej do Radwanic
(dawnych Solnik) występuje kosaciec syberyjski, natomiast dalej na
wsch. przy brzegu Oławy śnieżyczka przebiśnieg i zimowit jesienny. W
grupach krzewów można tu spotkać kalinę koralową. Wał przeciwpowodziowy
oddzielający poldery doliny Oławy od doliny Odry, przechodzący na pn.
od zakładów uzdatniania wody, jest obsadzony dębami szypułkowymi w
wieku 120-150 lat, na nim i u jego podnóża jest dość bogate stanowisko
chronionej pierwiosnki lekarskiej.
Radwanice - Znajdują się tu
pozostałości parku sięgające schyłku XVII w. i początku XIX w. W
drzewostanie: buk pospolity, czereśnia, cyprysik groszkowy, dąb
szypułkowy i czerwony, głóg jednoszyjkowy, grab pospolity, topola biała
oraz wierzba płacząca.
Siechnice - Kościół p.w. Niepokalanego Serca
Maryi, konsekrowany 25 października 1989 r. Na budowę kościoła uzyskano
w lutym 1971 r. pierwsze po wojnie oficjalne zezwolenie na Dolnym
Śląsku. Kościół zbudowano w czynie społecznym.
Na uwagę zasługuje
również Elektrociepłownia Czechnica - budowę elektrowni rozpoczęto
przed 1910 r., w 1911 uruchomiono pierwszy turbozespół. Rozbudowa
nastąpiła w latach dwudziestych. Przed oblężeniem Wrocławia moc
elektrowni wynosiła 120 MW. Zniszczenia wojenne i demontaż urządzeń
spowodowały, ze gdy w 1947 przystąpiono do próby uruchomienia, okazało
się to niemożliwe. W 1953 r. rozpoczęto budowę nowej elektrowni z
wykorzystaniem starych budynków. Zakończono ją w 1961 r. kiedy
uruchomiono ostatni turbozespół, osiągając łączną moc 142 MW. Była to
wówczas największa elektrownia na Dolnym Śląsku. W latach 1979 - 83
przebudowano elektrownię na elektrociepłownią o wydajności 260 MW
energii cieplnej i 110 MW elektrycznej. Ciepło jest dostarczane do
Wrocławia oraz do nowego osiedla i zakładu ogrodniczego w Siechnicach.
Przedsiębiorstwo produkcji Ogrodniczej Siechnice sp. z o. o. prowadzi
produkcje warzyw, kwiatów i roślin ozdobnych na blisko 25 ha szklarni.
Kompleks wybudowany w latach 70 tych i 80 tych wciąż rozbudowywany jest
pod względem wielkości drugim w Polsce tego typu zakładem. Lasy,
położone na pn.- wsch. od Siechnic i ciągnące się aż do Kotowic, wzdłuż
międzyrzecza Odry i Oławy, szczególnie wzdłuż drogi, którą od mostu w
Oławie prowadzi na wschód żółty szlak turystyczny, stanowią piękny ciąg
krajobrazowy. Z drogi tej rozciągają się widoki, dzięki przedzielającym
poszczególne odcinki lasu łąkom i polanom.
Sulimów - kościół
filialny p.w.św. Katarzyny wzmiankowany już w 1257 r. w 1 pol. XVI w.
został przejęty przez protestantów i był w ich posiadaniu do 1654 r.
Najstarsza jest część prezbiterium, która być może pochodzi z lat
czterdziestych XIII w., natomiast wieża i zakrystia z końca XV w.
Obecny wygląd uzyskał podczas znacznej przebudowy w poł. XVIII w., gdy
wydłużono prezbiterium, dobudowano kruchtę, przebudowano okna.
Wielokrotnie remontowany, po zniszczeniach w 1945 r. odbudowany w 1948
- 1951. Gotycki, orientowany, murowany, w częściach nie rekonstruowany
z cegły gotyckiej. Inną, interesującą budowlą jest Klasztor Sióstr
Pasterek zbudowany w latach 1908 - 1925, dom dla przewlekle chorych.
Spalony w 1945 r., odbudowany tuż po zakończeniu wojny. Budynek główny
podpiwniczony, dwupiętrowy, murowany z cegły licówki. W budynku tym
znajdują się pomieszczenia administracji i pensjonariuszy. W szczycie
wsch. wyodrębniona Kaplica p.w. Chrystusa Dobrego Pasterza, posiadająca
Pasterek, murowany z cegły licówki, dwupiętrowy z facjatami. Klasztor
Sióstr Elżbietanek z przełomu XIX / XX w. jest natomiast murowany,
nietynkowany, parterowy, podpiwniczony. Obecnie siostry prowadzą tam
przedszkole. Ciekawostką jest również zespół dworski (obecnie szkoła)
wraz z parkiem. Tu na uwagę zasługuje aleja lipowa, oraz unikatowe
okazy drzew egzotycznych: 4 szt. Aliantu czyli bozodrzewa
gruczołowatego. Poza tym spotkać można buki, dąb szypułkowy, brzozę
brodawkowatą, dwie odmiany topól czarną i białą, oraz grab pospolity.
Trestno
- od XVI w. do poł. XIX istniał tu drewniany kościół ufundowany przez
Clausnitza w 1539 r. dla protestantów, w 1654 r. przejęty przez
katolików. Obecny kościół p.w. Matki Bożej Niepokalanej zbudowany w
1934 r. jako ewangelicki, wg Projektu Eryka Graua. Murowany, na
ceglanym cokole. Na wale odrzańskim, na wsch. od drogi do Blizanowic,
rośnie pięć pomnikowych dębów szypułkowych o obw. (kolejno od pn.) 375,
385, 350, 370 i 405 cm, wys. 15 - 18 m., mające 150 - 200 lat. Inną
ciekawostką tego miejsca jest wodomierz do ustalania stanu wody w
Odrze, znajduje się w pn. części wsi. Urządzenie to składa się z
betonowych schodów zejściowych do lustra wody (i niżej). Z jednej
strony poręcz, z drugiej w betonie wskaźniki numerowe, glazurowane, do
odczytania stanu wody.
Zacharzyce - unikatowy zespół zadrzewienia o
pow. 4,3 ha przy folwarku. Dawny dwór nie istnieje, wg informacji
mieszkańców został zniszczony w czasie II Wojny Światowej i rozebrany
po 1945 r. Bardzo bogaty drzewostan: przeważają drzewa liściaste,
zarówno rodzinne jak i egzotyczne. Występują: brzoza brodawkowata, buk
pospolity i odm. Purpurowa, choina kanadyjska, czeremcha pospolita, dąb
bezszypułkowy i odm. piramidalnej, głóg dwuszyjkowy i jednoszyjkowy,
grab zwyczajny, jabłoń, jarzębina, katalpa żółto kwiatowa, kasztanowiec
zwyczajny, klon pospolity, lipa drobnolistna i szerokolistna, olsza
czarna, orzech włoski, platan klonolistny, robinia akacjowa, sosna
pospolita odm. wejmutka , śnieguliczka biała, świerk pospolity i odm.
wiciowej, topola czarna, wiąz górski i szypułkowy, żywotnik zachodni.
Wyróżniają się: dąb szypułkowy , odm. piramidalnej, obw. 240 cm, grab
zwyczajny, obw. 245 cm, katalpa żółto kwiatowa, lipa drobnolistna o dwu
pniach o obw. 390 i 280 cm, wys.18 m., wiąz szypułkowy, obw. 355 cm.
Żerniki
Wrocławskie - Kościół parafialny p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa z
pocz. XX w. Park o pow. 2,75 ha znajduje się na zach. od zabudowań, z
wejściem od ul. Parkowej. Park ogrodzony płotem z prętów stalowych i
bardzo starannie utrzymany. Składa się z dwóch części: parku
zasadniczego i po stronie zachodniej, z trawnikami na których znajduje
się boisko do piłki siatkowej i cementowy krąg taneczny. Przez park
prowadzą alejki, porozstawiane są ławki. Mimo ubytków rosną w nim
następujące drzewa i krzewy: dąb szypułkowy, dziki bez czarny, głóg
jednoszyjkowy, grab pospolity, jawor, jesion wyniosły z odm. zwisającą,
jodła jednobarwna, kasztanowiec biały, klon pospolity i polny, lipa
drobnolistna, modrzew europejski, platan, robinia akacjowa, sosna
wejmutka, świerk pospolity, wierzba biała odm. zwisającej. Na uwagę
zasługują ok. 100 letnie sosny czarne o obwodzie 185, 195 i 235 cm,
wys.18m., ok. 150 letnie jesiony wyniosłe o obw. 350 i 415 cm wys.28m.
i ok. 120 letni klon pospolity obw. 290cm, ok. 120 letni dąb szypułkowy
odmiany piramidalnej obw. 260 cm, wys.20m.,ok. 120 letni wiązowiec
zachodni obw.310 cm, wys.16m.
|
