|
Urząd Miejski
Rynek Ratusz,
56-400 Oleśnica
tel. 071 79 821 00
Punkt Informacyjny 071 79 821 03
Sekretariat 071 79 821 03
Fax 071 79 821 08
www.olesnica.pl
Dzisiejszy
układ przestrzenny miasta jest wynikiem wielowiekowej adaptacji osady
książęcej, osady zakonu Augustianów oraz planu miasta lokacyjnego
wytyczonego wkrótce po roku 1255.
Warte zwiedzenia:
Brama
Wrocławska skąd niegdyś prowadził trakt do Wrocławia i Trzebnicy (dawna
nazwa: Trzebnicka). Wieża Bramy Wrocławskiej znajduje się na osi ul.
Wrocławskiej u jej wylotu na skrzyżowanie z ulicami Rzemieślniczą i
Wałową. Zbudowana została w pierwszej połowie XIV w. Jej parter jest
ostrołukowym przejazdem, sklepionym w obrębie wieży kolebką. Na
zewnątrz zachowały się prowadnice do spuszczania kraty zamykającej
przejazd. Jedyna zachowana z czterech niegdyś wież bramnych.
Zamek Książąt Oleśnickich
Warto
obejść go dookoła, wzdłuż suchych dziś fos i zniszczonych wałów. Ich
tereny zajmuje nastrojowy park. Wzniesiony został w latach 1542-1616 za
panowania w księstwie oleśnickim czeskich Podiebradów. Powstał w stylu
renesansowym na murach gotyckich - z manierystycznymi uzupełnieniami i
barokowym wystrojem części wnętrz. Zbudowali go prawdopodobnie włoscy i
niemieccy artyści. Dziedziniec wewnętrzny naszego zamku, okolony
tarasami i krużgankami, może wręcz konkurować z dziedzińcem Zamku
Królewskiego na Wawelu. Krużganki nawiązują w formie do najokazalszych
rezydencji renesansowych w Europie. W narożniku dziedzińca wewnętrznego
stoi wysoka, cylindryczna wieża. Wtopiona w dwa skrzydła zamku,
znakomicie go akcentuje. Jej korpus jest gotycki. Zbudowana na planie
koła, liczy sześć kondygnacji - ostatnia pochodzi z roku 1561. Na niej
urządzona została galeria widokowa z kamienna balustradą. W narożnikach
galerii stoją kamienne figury lwów, trzymające herb Śląska, nadto
figury heraldyczne Podiebradów oraz dwie tablice z łacińskimi
inskrypcjami, które przypominają, że wieżę nadbudował i udekorował
figurami książę Jan z Podiebradu. Kuranty zegara umieszczonego na wieży
wygrywają kilka taktów hymnu Unii Europejskiej - fragment Ody do
radości Ludwika van Beethovena. Przez stulecia zespół zamkowy był kilka
razy modernizowany lub pieczołowicie restaurowany: w połowie XVII, w
XVIII oraz na przełomie XIX i XX wieku. Obejmuje trzy części:
czteroskrzydłowy zamek właściwy z dziedzińcem zewnętrznym, pałac z
główną niegdyś bramą wjazdową oraz przedbramie, czyli barbakan.
Obok
zamku na pl. Książąt Śląskich stoi Kolumna Złotych Godów – najstarszy
pomnik Oleśnicy. Wzniesiona w roku 1791 dla uczczenia złotych godów
księcia Karola Chrystiana Erdmanna i jego żony z rodu von Solms–Laubach.
Bazylika
Mniejsza pw. św. Jana Apostoła (dawniej kościół Zamkowy), trójnawowa z
ośmioboczną wieżą i rzędem kaplic, powstała w drugiej połowie XIII
wieku na miejscu wcześniejszej świątyni, wzmiankowanej w dokumencie z
roku 1189. Przebudowana w XV w., a rozbudowana na przełomie XVI i XVII
w. Główny ołtarz z roku 1708 reprezentuje bogaty, rozwinięty styl
barokowy z charakterystycznymi kolumnami korynckimi i licznymi
figuralnymi wyobrażeniami świętych i aniołów (w ruchu). Umieszczony
jest w prezbiterium na wysokim cokole i ozdobiony dekoracją akantową -
rzeźbionymi motywami w formie splotu liści akantu. Ołtarz uzupełniają
obrazy: Opłakiwanie, Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie. Na północnej
ścianie prezbiterium wyróżnia się kamienna, renesansowa płyta nagrobna
księcia Jerzego Podiebrada oraz manierystyczne epitafium księcia Karola
Krzysztofa Podiebrada. Uwagę zwracają oryginalne bądź rekonstruowane
sklepienia o formach gotyckich: gwiaździste (nawa główna i
prezbiterium), krzyżowo żebrowe (nawy boczne, zakrystia, przedsionek i
kaplice północne) oraz sieciowe (przedsionek południowy). Na uwagę
zwracają również: drewniane, malowane empory (manierystyczna i
barokowa), stalle, manierystyczna ambona, barokowa kaplica książąt
wirtemberskich, w której stoi kamienny, renesansowy nagrobek księcia
Jana Podiebrada i jego żony Krystyny z Szydłowieckich, krypta grobowa
książąt wirtemberskich z barokowymi sarkofagami, gotycka chrzcielnica,
biblioteka łańcuchowa (jedna z dwóch takich w Europie
środkowowschodniej).
Ratusz
Wzniesiony
prawdopodobnie około roku 1410, wielokrotnie ulegał zniszczeniom i
przeróbkom, które zmieniały zasadniczo jego wygląd. W roku 1535
poważnie uszkodził go huragan. W roku 1730 i 1823 niszczyły go pożary.
Odbudowany w roku 1826 przyjął formy klasycystyczne, a przebudowa z
roku 1892 doprowadziła do połączenia w jeden istniejące wcześniej dwa
odrębne budynki. W roku 1945 spłonął. Odbudowany w latach 1960–1964
jest czołową dominantą Rynku, którego położenie sygnalizuje dobrze
widoczna wieża, stanowi też ciekawe zamknięcie widokowe ul. Matejki, a
na końcowym odcinku – ul. Wrocławskiej. Przed ratuszem znajduje się
kolumna z uskrzydloną boginią zwycięstwa Nike , ustawiona w roku 1873
dla upamiętnienia zwycięstwa Niemiec nad Francją.
Kościoły Oleśnicy
Przechodzimy
ul. św. Jadwigi do murów obronnych, a stamtąd ulicami Okrężną i Matejki
do dawnego Domu Wdów po pastorach, zbudowanego w drugiej połowie XVII
w. W roku 1945 spłonął. Odbudowany w latach 1960–1964 stał się siedzibą
Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. Fryderyka Chopina. Dla
kształtu północnej części Starego Miasta ma ważne znaczenie, ponieważ
stoi na wyeksponowanym miejscu – u zbiegu ulic Matejki i Kościelnej, a
więc na osi wjazdu do Starego Miasta, na której wraz z pobliskim
kościołem p.w. Najświętszej Marii Panny i św. Jerzego (stojącym tuż
przy murach obronnych) wyraźnie akcentuje zabytkowy charakter tej
części układu przestrzennego miasta. Na małym skwerku przed tym
obiektem znajduje się popiersie Fryderyka Chopina, ustawione na
kamiennym cokole, pozostałym po pomniku kanclerza Niemiec Ottona von
Bismarcka. Obok rośnie piękny okaz płaczącej wierzby.
Kościół
pw. Najświętszej Marii Panny i św.Jerzego powstał w wyniku połączenia
dwóch świątyń. Wzniesiony w latach 1380–1390 trójnawowy gotycki kościół
Najświętszej Marii Panny z klasztorem przeznaczony był dla
sprowadzonych z Pragi zakonników benedyktyńskich. W XV w. stanął przy
nim jednonawowy gotycki kościół pw. św. Jerzego. Kiedy klasztor
praskich benedyktynów przejął zakon augustianów, wyburzono – w roku
1505 – otwory w ścianach lateralnych (na styku świątyń) i zaaranżowano
wspólne wnętrze sakralne. Po opanowaniu Oleśnicy przez protestantów
augustianie kościół opuścili. W roku 1799 w miejsce dawnego gotyckiego
hełmu wieży zbudowano jej nowe zwieńczenie – na wzór zachowanego do
dzisiaj hełmu kościoła pw. Najświętszej Marii Panny w Berlinie.
Świątynia spłonęła w roku 1945. Odbudowana została w latach 1970-1972.
Ul.
Kościelną dochodzimy do barokowego kościoła pw. św. Trójcy – do roku
1945 jedynej świątyni katolickiej Oleśnicy. Wzniesiony w latach
1739–1744 dla garnizonu austriackiego, spłonął w roku 1945. Odbudowany
został w latach 1960-1962. Na uwagę zasługuje późnobarokowy,
iluzjonistyczny ołtarz o bogatych formach architektonicznych, z Trójcą
św. w polu głównym i aniołami przy kolumnach.
Między pobliską ul.
Łużycką a murami obronnymi zachowała się dawna synagoga (bóżnica)
zbudowana w XV w. w stylu gotyckim. Po wypędzeniu Żydów z miasta w roku
1535 zamieniona na magazyn, a potem na arsenał. W roku 1695 obiekt
odnowiono, przekształcając na zbór protestancki pw. Zbawiciela
(Salvatora). W roku 1730 spłonął. Po odbudowie w roku 1734 jego wieża
otrzymała dach, naśladujący chińską pagodę. Odrestaurowany w roku 1968,
stanowi filię wrocławskiej Parafii Ewangelicko–Augsburskiej oraz
siedzibę Kościoła Zielonoświątkowców.
|
