Położenie geograficzne Powiat
dzierżoniowski w swej głównej części znajduje się na Przedgórzu
Sudeckim. Jest to obszar zróżnicowany, w zasadniczej części równinny
(Kotlina Dzierżoniowska) - z dobrymi glebami i łagodnym klimatem -
przepleciony licznymi wzgórzami (Wzgórza Krzyżowe, Gilowskie,
Bielawskie, Łagiewnickie). Teren powiatu obejmuje również
północno-wschodnie stoki Gór Sowich i część Masywu Ślęży z górą Radunią
- obszary zalesione, o surowszym klimacie.
Osobliwości przyrodnicze
Góry
Sowie - część Sudetów Środkowych, wał górski ciągnący się na długości
26 km od doliny Bystrzycy do Przełęczy Srebrnej. Zbudowane z
najstarszych w Sudetach prekambryjskich gnejsów; cechują się asymetrią
stoków: południowe - łagodne, północne - stromo opadające. Najwyższy
szczyt - Wielka Sowa 1015 m z kamienną wieżą widokową (wspaniała
panorama Sudetów, Masywu Ślęży, Przedgórza Sudeckiego). Kulminacje
innych części pasma: Kalenica (z wieżą metalową), Szeroka, Włodarz.
Obszar gór jest zalesiony, w dolnych partiach lasem mieszanym ( dlatego
najpiękniej tu jesienią). Zachowały się fragmenty pierwotnej puszczy
sudeckiej (leśny rezerwat Bukowa Kalenica). Licznie występuje
zwierzyna, w tym muflony.
Widokowe drogi na przełęcze: Jugowską,
Walimską, Sokolą i Woliborską są znakomite do turystyki samochodowej i
rowerowej; dla turystów także szlaki - piesze i rowerowe, wyciągi
narciarskie (na płn. stoku Wielkiej Sowy, na Przełęczy Jugowskiej,
Sokolej).
Na tym terenie utworzono Park Krajobrazowy Gór Sowich.
Część
Masywu Ślęży - izolowana grupa górska, wznosząca się ok. 500 metrów
ponad otaczającą go równinę, zbudowana z granitów, gabra, amfibolitów i
(rzadkich) serpentynitów; składa się z 2 części: najwyższej Ślęży (718
m) - z Gozdnicą, Wieżycą i Stolną - oraz wzgórz półkoliście
otaczających kulminację masywu: Wzgórz Kiełczyńskich, Raduni (573) ,
Wzgórz Oleszneńskich.
Masyw stanowi osobliwość przyrodniczą i
kulturową. Na jego obszarze utworzono Ślężański Park Krajobrazowy oraz
trzy rezerwaty - Góra Ślęża (krajobrazowy) oraz Góra Radunia i Łąka
Sulistrowicka (florystyczne - z rzadkimi roślinami i owadami).
Powierzchnię masywu pokrywają lasy mieszane ze świerkiem, sosną ,
bukiem, dębem.
Ślęża nazywana jest niekiedy Śląskim Olimpem, bo od
dawna była miejscem kultów pogańskich. Na Raduni zachował się duży
(ok.2 km) wał kultowy z czasów kultury łużyckiej, istniejącej od XIII
do III w p.n.e. Fragmenty podobnych wałów znajdują się na Ślęży i
Wieżycy. Na zboczach Ślęży oraz w Sobótce zachowały się rzeźby kultowe
- Panna z rybą, Niedźwiedź, Dzik, Grzyb i Mnich - będące również
zabytkami kultury łużyckiej (choć część badaczy uważa je za dzieło
Celtów lub zabytki powstałe dopiero w średniowieczu ). Znaki w
kształcie litery X wykute na rzeźbach i także na skałach okazały się
znakami granicznymi posiadłości z czasów średniowiecza (a nie znakami
kultu słońca, jak je kiedyś interpretowano). Na szczycie Ślęży znajduje
się kościółek - zbudowany na miejscu istniejącego tam w średniowieczu
grodu kasztelańskiego - oraz wieża widokowa, schronisko turystyczne i
telewizyjna stacja przekaźnikowa.
Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie -
część Przedgórza Sudeckiego, złożone z kilku pasm wzniesień,
zalesionych (Wzgórza Krzyżowe, Gumińskie i Dębowe) i bezleśnych
(Wzgórza Łagiewnickie, Szklarskie) o złożonej budowie geologicznej - w
części zachodniej, niemczańskiej: łupki krystaliczne, sjenity,
serpentynity, magnezyty, wapienie krystaliczne. Liczne kamieniołomy. Na
terenie wzgórz utworzono Obszar Chronionego Krajobrazu.
Arboretum w
Wojsławicach - ogród botaniczny założony w 1880 r. przez Fritza von
Oheimba, prowadzony obecnie przez Uniwersytet Wrocławski; tutejsza
kolekcja rododendronów i azalii - które najpiękniej kwitną w maju -
należy do najstarszych i największych w Polsce: w ogrodzie są także
okazy roślin z różnych stron świata, w tym unikaty: sośnica japońska,
mamutowiec olbrzymi, cedr libański, cedrzyniec kalifornijski,
głowocisy, kolekcja klonów japońskich i inne.
Arboretum jest rozszerzane; dla turystów przygotowano specjalny teren na pikniki.
Uzdrowisko
w Przerzeczynie Zdroju – źródła wód siarczkowo-radonowych i radonowych;
w sanatorium i zakładzie przyrodoleczniczym leczy się choroby
reumatyczne i narządu ruchu; miejscowość ze specyficznym podgórskim
mikroklimatem.
Atrakcją turystyczną są również zabytki w Niemczy
(średniowieczny układ urbanistyczny, mury obronne, zamek), w
Dzierżoniowie (zabytkowy układ urbanistyczny, mury obronne, kościoły)
oraz w Pieszycach (pałac) i innych miejscowościach powiatu (stare
kościoły w Mościsku, Owieśnie, Piławie Dolnej, , Przerzeczynie Zdroju –
tu duży zespół renesansowych epitafiów - Dobrocinie...), ruiny zamku
templariuszy w Owieśnie; także średniowieczne grodziska (w Gilowie,.
Przystroniu) i liczne krzyże pokutne.
